Zin in Soest - Zin in kunst

‘De bruiloft te Kana’ van Giotto di Bondone

De Cappella degli Scrovegni is een museum en historische christelijke kapel in de Italiaanse stad Padua. Ze is genoemd naar de opdrachtgever, Enrico degli Scrovegni, en is beroemd om de frescocyclus waarmee Giotto haast heel het interieur heeft beschilderd in 1303-1305. De frescocyclus wordt beschouwd als Giotto's belangrijkste werk; zijn invloed op de schilderkunst was zo groot dat de eerste helft van de 14e eeuw in de kunstgeschiedenis wordt omschreven als de "Giotto-tijd".

De  bruiloft in Kana van Giotto di Bondone

De schilder kent de wetten van het perspectief nog niet – die maken pas een eeuw later hun opwachting – maar suggereert ruimte door het balkon waaronder de bruiloft plaats vindt.

De bruid hult zich in de plechtige gedaante van het nieuwe verbond waarvoor Jezus de aanzet geeft. Met opgeheven hand net als Jezus en Maria eist ze de aandacht van de toeschouwer. In haar hand heeft ze een stuk brood vast: een verwijzing naar de hostie van de eucharistie. Opvallens is het contrast tussen de sierlijke gedaante van Maria en de lompheid van de tafelmeester, die proeft van de nieuwe wijn. Hij lijkt het wonder niet naar waarde te kunnen schatten. De grote kruiken beheersen de voorgrond van het tafereel.

‘Aanbidding der wijzen’ – van Gentile da Fabriano

Je zou de ‘Aanbidding der wijzen’ wel het meesterstuk van Gentile da Fabriano mogen noemen. Hij heeft het geschilderd voor de Strozzikapel, in de sacristie van de Santa Trinitàkerk in Florence. Tegenwoordig is het drieluik te bewonderen in het Uffizi.

aanbidding der wijzen’ van Gentile da Fabriano

Gentile da Fabriano (ca. 1370-1427) was een getalenteerde schilder uit het stadje Fabriano Het talent en de faam van Gentile waren dusdanig groot dat Paus Martinus V hem naar Rome ontbood om fresco’s te schilderen in de kathedraal van San Giovanni in Laterano. Helaas stierf Gentile nog voordat hij deze opdracht kon voltooien; de fresco’s moesten worden afgemaakt door zijn leerling Pisanello. Ze zijn niet bewaard gebleven, daarom is zijn beroemdste werk tegenwoordig het prachtige Aanbidding der Wijzen.

De Aanbidding der Wijzen werd gemaakt in opdracht van de Florentijnse bankier Palla Strozzi. Het thema van de Aanbidding der Wijzen bood een perfecte mogelijkheid de economische welvaart en culturele superioriteit van de opdrachtgever te tonen. De weelderige kleding van de elegante personages, de verfijnde harnassen van de paarden en het gesneden houten en vergulde frame maken dit werk een van de grootste meesterwerken van de internationale gotische stijl.

De paneelschildering was bedoeld als altaarstuk voor de kapel van de familie Strozzi in de kerk van Santa Trinita. Volgens het frame werd het werk voltooid in de maand mei van het jaar 1423. Het frame vermeldt ook expliciet dat het altaarstuk een werk van Gentile da Fabriano is. Men moet de Aanbidding der Wijzen met de klok mee bekijken, als een soort stripverhaal, beginnend op de achtergrond. Daar zien we hoe de drie Koningen geleid door de ster in een lange processie naar Bethlehem reizen. Op de voorgrond presenteren de drie zich aan het pasgeboren Christuskind. De oudste Koning zit op zijn knieën en wordt door het kind gezegend. De Koning heeft zijn kroon afgezet; het object ligt voor hem op de grond (waarschijnlijk omdat Christus de Koning der Koningen is). De middelste Koning staat op het punt eveneens zijn kroon af te zetten. Achter de jonge Koning zien we een page die de sporen van deze Koning afneemt, een mooi detail.

aanbidding der wijzen, detail weergave’ van Gentile da Fabriano

Het altaarstuk van Gentile da Fabriano is sowieso rijk aan details. Op de Aanbidding der Wijzen zien we verschillende dieren, zoals valken, twee apen, een grote jachthond en een leeuw. Natuurlijk zijn ook de os en de ezel vertegenwoordigd, net als diverse fraaie paarden. Er wordt verder wel verondersteld dat Palla Strozzi en zijn vader zijn afgebeeld als deelnemers aan de processie.

‘De annunciatie’ – Atelier van Rogier van der Weyden

Vorige week zagen we ‘De annunciatie’ van de hand van Fra Angelico. Deze week richten we onze aandacht op het atelier van Rogier van der Weijden. In het bijzonder het middenpaneel van de Annunciatietriptiek, zoals die te zien is in het Louvre in Parijs. De zijpanelen bevinden zich in een museum in Turijn. Het drieluik is waarschijnlijk niet door Van der Weyden zelf gemaakt, maar wel in zijn atelier. Kenners maken dat op uit de rommelige compositie van het middenpaneel en de minder sterke detaillering van bijvoorbeeld de gouden mantel van de engel. Terugrekenend vanaf 25 december moet het tafereel rond 25 maart hebben gespeeld. De haard is uit, en het is blijkbaar al warm genoeg om met open luiken stilletjes te lezen. De lelies links op de voorgrond staan voor de puurheid van de maagd.

De annunciatie’ van Atelier van Rogier van der Weyden

Deze Annunciatie uit het atelier van Rogier van der Weyden is voor zover bekend het eerste schilderij in de westerse kunst waarin de Annunciatie in de intimiteit van Maria`s slaapkamer plaatsvindt. Rogier grijpt hier terug op vroegere, traditionele elementen. Gabriël, bijvoorbeeld, is traditioneel in het wit gekleed en Rogier geeft hem weer een scepter in de hand en een spreektekst voor de mond.
Maria schrikt op uit haar gewijde lectuur. Op haar bidbank is de zondeval van Adam en Eva afgebeeld, typologie van de Tweede Eva.
Ook de vaas met de lelietak - drie bloemknoppen geopend als symbool van de drievoudige maagdelijkheid van Maria - heeft weer een prominente plaats gekregen.

Rogier van der Weyden nodigde zijn toeschouwers uit met aandacht te kijken. Meer dan vijfhonderd jaar later geven ook wij - aan de hand van overvloedig beeldmateriaal - gehoor aan zijn oproep.

‘De annunciatie’ – Fra Angelico

Zo’n tweeduizend jaar geleden kreeg Maria bezoek van een aartsengel, die haar aankondigde dat ze van God’s zoon zou bevallen. Op 25 maart is het precies 9 maanden voor kerstmis en daarom wordt deze dag gezien als het begin van de zwangerschap van Maria. Op 25 maart herdenkt de katholieke kerk de aankondiging van de Geboorte van Jezus.

De annunciatie’ van Fra Angelico

In de bijbel staat geschreven: ‘Luister, je zult zwanger worden en een zoon baren, en je moet hem Jezus noemen. Hij zal een groot man worden en zoon van de Allerhoogste worden genoemd, en God, de Heer, zal hem de troon van zijn vader David geven’. (Lucas 1:30-32) Met deze woorden van aartsengel Gabriël werd de komst van Christus aangekondigd.

Aan het begin van de Renaissance werd de annunciatie op de kaart gezet door de fresco’s en schilderijen van broeder Guido di Pietro, die tegenwoordig beter bekend is als Fra Angelico. Fra Angelico woonde in een Dominicaans klooster in Florence, maar zijn werk werd zo bewonderd dat hij door de Paus naar Rome werd gehaald. Zijn leven was zo vroom en zijn werk zo bijzonder, dat hij ook bekend staat als ‘Beato Angelico’ (zalige Angelico). In 1982 werd hij inderdaad zalig verklaard door paus Johannes Paulus II.

In het Prado in Madrid staat een altaarstuk dat Fra Angelico in 1425 maakte voor een klooster in Fiesole. Op het paneel staat een knielende aartsengel die Maria de blijde boodschap brengt. De serene scene toont een groot wederzijds respect. Zowel Maria als aartsengel Gabriël buigen hun hoofd voor elkaar en kijken elkaar vroom aan. Alleen de rode blosjes op de wangen van Maria verraden enige opwinding.

Maar de kracht van dit schilderij zit hem in de symboliek van de details en de alom aanwezigheid van God. In de linkerbovenhoek zien we de handen van god, die met een enorme lichtstraal de heilige geest in de vorm van een duif naar Maria stuurt. We zien God daarnaast afgebeeld als bas-reliëf in het metselwerk. Hij overziet zo de reactie van Maria op de aankondiging van de geboorte van Jezus.

Als symbool voor de vroomheid van Maria is een bijbel op haar knie geschilderd. Dit kleine detail sluit mooi aan bij de houding van Maria, met haar handen op haar borst als symbool voor het gebed. Het vogeltje op de balk boven haar hoofd is waarschijnlijk een zwaluw, die hier symbool staat als boodschapper. Het kleine vogeltje benadrukt zo het hele tafereel van de boodschap van God.

Links op het schilderij is de verjaging uit de tuin van Eden te zien. Dit verhaal uit het Oude Testament is het begin van de erfzonde van de mens. Volgens de kerkelijke leer is de mensen met de erfzonde belast nadat Adam en Eva van de verboden vrucht hebben gegeten. De zondigheid van de mens kleeft sindsdien bij ieders geboorte aan de mens vast. Fra Angelico herhaalt het verhaal van Adam en Eva op het schilderij van de Annunciatie juist om de zuiverheid van Maria te benoemen.

De visitatie’ – Domencio Ghirlandaio

"Visitatie" is de term waarmee in bijbelse context het bezoek wordt aangeduid van Maria aan haar tante Elizabeth. Beiden waren op dat moment in verwachting: Maria van Jezus, en Elizabeth van Johannes de Doper. Dit werk maakt deel uit van een serie fresco's over het leven van Johannes de Doper. Ghirlandaio maakte de fresco's voor de kapel van de familie Tornabuoni in de Santa Maria Novella in Florence.

De visitatie’ van Domencio Ghirlandaio

De Visitatie werd door Ghirlandaio geschilderd met een grote klassieke boog in de achtergrond met een landschap in het centrum. Het gele vest dat Elizabeth draagt en haar knielende houding is een eerbetoon aan Maria. De twee vrouwen aan de zijkanten, zoals beschreven door de opschriften op de boog, Maria van Cleopas en Salome verwijzen naar hun aanwezigheid bij de kruisiging en opstanding van Jesus.

‘De aankondiging’ - Leonardo da Vinci

Het eerste werk dat Leonardo da Vinci zelfstandig maakte, zonder hulp van zijn leermeester Andrea del Verrocchio, is waarschijnlijk de Annunciatie die nu te bewonderen is in de Uffizi in Florence. Da Vinci werkte er van 1472 tot 1475 aan, en het schilderij is dan ook tot in detail uitgewerkt en heeft talloze verborgen betekenissen. Het verhaal is duidelijk: op 25 maart betreedt de Aartsengel Gabriël de tuin van de Maagd Maria en onderbreekt haar bij het lezen van de Bijbel. Hij verkondigt haar dat ze in verwachting is van de Zoon van God.

De aankondiging van Leonardo da Vinci

De witte lelie in Gabriëls hand symbool voor de zuiverheid en de maagdelijkheid van Maria, en wordt hierdoor de boodschap van de onbevlekte ontvangenis nogmaals onderstreept. De vele bloemen in de tuin van een Florentijns paleis vertellen je dat de scene plaatsvindt in Nazareth, dat immers “bloem” betekent. In de verte, achter Gabriël en Maria, zie je een havenstad. Misschien verwijst dit wel naar Maria, die in deze tijd ook als “stella maris” (ster van de zee) bekend stond?

Maria heeft haar ene hand op een boek liggen en met haar andere hand wijst ze omhoog. Het boek wat ze leest, is de bijbel en wel het oude testament Jesaja, hoofdstuk 9. Daar wordt door Jesaja de geboorte van een hemelse koning aangekondigd. Dat haar andere hand omhoog wijst geeft aan dat Maria schrikt. Gabriël is een engel en staat vanuit het niets voor haar. Het is dus niet vreemd dat ze schrikt. Maria heeft een rode jurk aan en dat betekent dat ze nog een onbelangrijke vrouw is, maar ook dat ze nog maagd is. Leonardo heeft haar ook een blauw gewaad gegeven, waarmee hij aangeeft dat ze later de belangrijkste vrouw wordt die er ooit zal leven en dat ze na haar dood de hemelse koningin is en aan de rechterhand van Christus zal zitten.

Ook Gabriël heeft zijn hand geheven met twee vingers omhoog. Dit betekent dat hij tekst heeft. Hij gaat Maria vertellen dat ze zwanger zal zijn van de zoon van God. In vergelijkbare schilderijen zien we meestal ook een witte duif afgebeeld, die symbool staat voor de Heilige Geest. Door de Heilige Geest wordt Maria namelijk zwanger. Leonardo laat dit weg, omdat hij kiest voor het moment van de werkelijke aankondiging. Als je vanuit het schilderij kijkt, zit Maria links op het schilderij en Gabriël rechts. Dat betekent dat Gabriël de hoofdpersoon is in dit schilderij en Maria niet.

‘De toren van Babel’ – Pieter Bruegel de Oude

Pieter Bruegel de Oude was de vader van Pieter Brueghel de Jonge en van Jan Brueghel de Oude. Zelf schreef hij zijn naam en tekende hij zijn werken van 1559 tot aan zijn dood als Bruegel (zonder "h" dus), maar zijn zoons tekenden met Brueghel wat voor hem dan soms ook gebruikt wordt. Hij wordt in de literatuur soms ook de "Boeren-Bruegel" genoemd, omdat er in zijn oeuvre een aantal schilderijen voorkomen die scènes uit het boerenleven afbeelden. Hij heeft drie versies gemaakt rond het thema van de bouw van de toren van Babel. Twee ervan zijn bewaard gebleven.

Aan het bovenste deel van de toren is het cilindrische karakter te zien. De grote oude stad vertoont duidelijke middeleeuwse trekken. Toch blijft steeds het idee bestaan dat de toren rechtstreeks verrijst uit de aarde van de stad waarvan hij het monumentale embleem moet worden. De stad als een baken dat te zien moet zijn vanuit de verte.

toren van babel van Pieter Bruegel de Oude

De toren, die op enige afstand van de oever verrijst, vereist een onwaarschijnlijke hoeveelheid bouwmaterialen – steen, hout, metaal – die deels over het water worden aangevoerd. Bruegel heeft met eigen ogen kunnen zien hoe stenen worden gelost in de nabijheid van bouwplaatsen waar kathedralen werden gebouwd. Deze kennis gebruikt hij om te variëren op dat thema door platbodems opzettelijk te vervangen door de karveel.

De schilder heeft zich laten inspireren door het gigantische Colosseum in Rome — en niet door de Babylonische ziggoerat waarnaar Genesis niettemin uitdrukkelijk lijkt te verwijzen. Dat hangt samen met het bezoek van de schilder aan de Eeuwige Stad en aan het enorme amfitheater aldaar, aan dit symbool van heidendom en christenvervolging tegelijk. Ook heeftBruegel een grondige studie gemaakt van de vele gravures over de monumenten van Rome die in zijn tijd in omloop waren.

De toren lijkt op het eerste gezicht te bestaan uit eenvoudig opeengestapelde verdiepingen, maar als je wat beter kijkt, blijkt snel dat het wonderlijke net van galerijen met tongewelven een merkwaardig spiraalsgewijs ontwerp volgt, waardoor het bouwwerk alle potentiële functionaliteit verliest. De hoge toren is niet bestemd als woonruimte, niet als verdedigingswerk, zelfs niet als luisterrijk sieraad van de stad. Een aanval inzetten op de hemel en die uiteindelijk doorboren zijn de enige ambitie.

‘De dronkenschap van Noach’ – Giovanni Bellini

In het Eerste Testament is er geen verhaal dat ons meer versteld doet staan dan de dronkenschap van Noach, dat plaats vindt kort na de zondvloed. Na de ark te hebben verlaten is alles op een goede manier opnieuw begonnen. Noach is de aarde gaan bewerken en heeft wijnstokken geplant. Genesis vertelt: ‘Toen hij van de wijn gedronken had, werd hij dronken en kwam naakt in zijn tent te liggen’. Zijn zoon Cham ontdekte dit en vertelde het aan Sem en Jafet zodat ook zij naar hun naakte vader zouden komen kijken. Dezen echter bedekten, zonder te kijken, respectvol Noachs naaktheid met een mantel. Hierop worden Kanaän, de zoon van Cham, en al zijn nakomelingen door Noach vervloekt. Sem en Jafet worden vervolgens gezegend.

Giovanni Bellini schilderde – vrij geïnterpreteerd - de treurige dronkenschap van Noach. Bellini werd geboren in 1430 in Venetië. Hij was een kunstschilder uit de Italiaanse renaissance en wordt gezien als de voorloper van de Venitiaanse school. Zijn werk markeert de definitieve breuk met de gotische stijl.

schilderij De dronkenschap van Noach van Giovanni Bellini

Op de voorgrond – links – is een druiventros zichtbaar. Het verklaard de aard van de slaap van Noach. Hij heeft de wijnstokken verzorgd en er wijn van gemaakt. Het bekertje – vooraan – maakt duidelijk dat hij er van gedronken heeft. Er is een nog een laatste restje wijn zichtbaar.

De purperen mantel, waarmee Noach wordt bedekt, verwijst naar de Romeinse soldaten die Jezus spottend een purperen mantel omdoen en een doornenkroon opzetten.

De tegenstelling tussen Cham, middelste persoon, een Sem – rechts – is opvallend. Sem wordt weergegeven in een gevoelig en zachter daglicht. Met een droevig en afgewend gezicht, anders dan Jafet – links – bedekt hij zijn naakte vader.

‘De ark van Noach’ – fresco van Sint-Savin-sur-Gartempe.

Het tafereel met de ark van Noach is een onderdeel van een enorme frescocyclus die sinds de twaalfde eeuw het gewelf boven het middenschip van de kerk van Saint-Savin-sur-Gartempe bij Poitiers siert. Wie naar het centrale gewelf van deze kerk kijkt, ziet daar een kleurrijk, kolossaal kunstwerk bestaande uit een vijftigtal episodes ontleend aan Genesis en Exodus.

Het kunstwerk werd rond het jaar 1100 door (een) onbekende kunstenaar(s) gemaakt. In de vallei bij Saint-Savin bij Vienne zijn veel muurschilderingen en fresco's te zien. Een fresco wordt op de nog natte muur aangebracht. Het voordeel is dat het kunstwerk minder kwetsbaar is. Fresco's werden in de vroege Middeleeuwen gemaakt. Het nadeel is dat de kunstenaar snel moet werken. Bij een droge muurschildering heeft de kunstenaar meer tijd, maar is het kunstwerk kwetsbaarder. Voor de schilderingen in deze kapel zijn zowel fresco als semi-fresco- als droge muurschildering toegepast.

de ark van noach– fresco van Sint-Savin-sur-Gartempe.

Het fresco is aangebracht op het gewelf van het schip van de abdijkerk. Het gewelf en het kunstwerk zijn verdeeld over meer taferelen uit het Eerste Testament. Tien van de taferelen hebben betrekking op het verhaal van Noach, de beroemdste daarvan is de ark van Noach. Religieuze thema's stonden tijdens de romaanse kunst centraal om zo het geloof evangelie door te kunnen geven, ondanks het analfabetisme bij het middeleeuws volk.

<

Als we naar de afbeelding kijken, zien we een drakenkop als boegbeeld van de ark. Het lijkt daarmee op een Vikingschip. Daarnaast vallen 2 reuzen op. In hoofdstuk 6 van het boek Genesis valt te lezen dat de toorn van God wordt opgewekt door het gedrag van de reuzen. Het is niet duidelijk of de reuzen op de afbeelding de ark willen laten zinken of dat ze juist in de ark willen klimmen. Boven op het boegbeeld is een raaf te zien, die door Noach eropuit wordt gestuurd. Onderaan de afbeelding zie je lichamen van verdronken mensen. Zij vormen een groot contrast met de veelheid van leven, mensen en dieren, in de ark.

'De zondvloed' – Nicolas Poussin

Poussin is de meester van de Franse klassieke schilderkunst. Hij heeft een bijzondere inval gehad om de ark van Noach in de verte te plaatsen. Op die manier benadrukt hij het mysterie van deze verschrikkelijke gebeurtenis waarover in het Eerste Testament wordt verteld. De aanwezigen, mens en dier, in de ark worden gered en leiden een stil en onopvallend leven. De rest van het schilderij laat het radeloze en afschuwelijke geschreeuw van de slachtoffers van de zondvloed zien. De ark lijkt in een sfeer van doodse stilte en onbeweeglijkheid te zijn gehuld. Niets of niemand mag nog aan boord en niet of niemand kan de ark verlaten voordat de ramp ten einde is. Zonder acht te slaan op al het leef of op de doodskreten glijdt de ark van Noach onverschillig, raadselachtig en langzaam uit beeld.

schilderij zondvloed van Nicolas Poussin

Poussin werd geboren in de buurt van het plaatsje Les Andelys, dat tegenwoordig in het departement Eure in Normandië ligt. Hij ging in de leer in verschillende ateliers. In die tijd veranderde de Franse kunstwereld; het oude systeem van ateliers met leerlingen werd geleidelijk vervangen door academies. Vanaf 1624 werkte hij in Rome, waar hij onder bescherming stond van kardinaal Barberini. In 1640 vroegen Lodewijk XIII en kardinaal Richelieu hem terug te komen naar Frankrijk om aan het hof te schilderen. In 1642 ging hij weer terug naar Rome, waar hij schilderijen met mythologische thema's ging maken. Hij overleed op 71-jarige leeftijd.

'Kaïn doodt Abel' - Titiaan

De schilder Titiaan maakte voor de Santo Spirito in Isola, een kerk in Venetië, het werk ‘Kaïn doodt Abel’, samen met twee andere taferelen over broedertwist en broedermoord. Volgens kenners vertoont het werk onmiskenbaar de invloed van Michelangelo. Titiaan had het werk van Michelangelo leren kennen tijdens een reis naar Rome.

Het werk is gebaseerd op Genesis 4: De mens, Adam, had gemeenschap met Eva, zijn vrouw, en zij werd zwanger en bracht Kaïn ter wereld. ‘Met de hulp van de HEER,’ zei ze, ‘heb ik het leven geschonken aan een man!’ 2Later bracht ze zijn broer ter wereld, Abel. Abel werd herder, Kaïn werd landbouwer. 3 Op een keer bracht Kaïn de HEER een offer van wat hij had geoogst. 4 Ook Abel bracht een offer; van de eerstgeboren dieren van zijn kudde koos hij de mooiste uit. De HEER merkte Abel en zijn offer op, 5maar voor Kaïn en zijn offer had hij geen oog. Dat maakte Kaïn woedend, zijn blik werd donker. 6De HEER vroeg hem: ‘Waarom ben je zo kwaad, waarom kijk je zo donker? 7Handel je goed, dan kun je toch iedereen recht in de ogen kijken? Handel je slecht, dan ligt de zonde op de loer, begerig om jou in haar greep te krijgen; maar jij moet sterker zijn dan zij.’ 8 Kaïn zei tegen zijn broer Abel: ‘Laten we het veld in gaan.’ Toen ze daar waren, viel hij zijn broer aan en sloeg hem dood.

Het been van Abel, zijn linkerarm en de gebogen lijnen van Kaïn vormen een deel van een cirkel, die de compositie dynamisch maakt. De dreiging die uitgaat van Kaïn en de donkere wolken wordt versterkt doordat de kijker de scène van onderaf ziet: het zogenaamde kikvorsperspectief. Het schilderij bevindt zich nu in sacristie van de Santa Maria della Salute in Venetië.

schilderij kain doodt Abel van titiaan

'Adam en Eva verdreven uit het paradijs' - Masaccio

Masaccio, werkelijke naam Tommaso di Ser Giovanni Casai, was een kunstschilder uit de Italiaanse renaissance. Masaccio betekent "sloddervos". Deze bijnaam is hem gegeven omdat Masaccio zo met schilderen bezig was, dat hij zich niet om persoonlijke hygiëne bekommerde. Hij schilder het fresco ‘Adam en Eva verdreven uit het paradijs’, in de Brancaccikapel in Florence. De fresco’s in deze kapel vormen de eersten die schikken naar de wetten van het perspectief.

Kenmerkend van de kunst van Masaccio is zijn ambitie om zo natuurgetrouw mogelijk de wereld weer te geven. Na te hebben geproefd van de boom van de kennis van goed en kwaad worden Adam en Eva veroordeeld tot hard werken; pijn en dood. Het kille licht waarin hun gestalten zich aftekenen heeft alle zachtheid verloren die het had in het paradijs.

Het landschap, de schrale heuvels en de dorre vlakte, is bijna teruggebracht tot een abstractie. Het enige sprankje hoop dat deze troosteloze schildering biedt is de solidariteit, het samenzijn van Eva en Adam.

Het is opmerkelijk dat Adam in zijn ontreddering eerder geneigd is zijn gezicht dan zijn geslachtsdelen te bedekken, dat in tegenstelling tot Eva, die juist wel haar geslachtsdelen bedekt met haar handen. In de 17e eeuw liet de zeer katholieke groothertog van Toscane, Cosimo III, deze onbeschaamdheid bedekken door twee vijgenbladen, die minder schijnheilige restaurateurs in 1980 weer hebben verwijderd.

Schilderij Adam en Eva verdreven iot het paradijs van Masaccio

De schepping van Adam - Michelangelo

‘De schepping van Adam’ is een van de meest iconische beelden in de kunstgeschiedenis. De levensvonk die ontstaat door het eenvoudige contact van de vinger van God met die van de mens. Het maakt deel uit van de plafondschildering die Michelangelo in 1511 in de Sixtijnse kapel maakte en is 2,3 x 4,8 meter groot. Aan de hele plafondschildering werkte Michelangelo tussen 1508 en 1512.

Het gezicht van Adam is opvallend uitdrukkingsloos. Hoewel hij slechts loom een vinger opheft en daar met een onzekere, vlot geschetste blik naar kijkt, geeft zijn profiel toch blijk van enorme kracht. Kunstkenners zien hier toch vooral de beeldhouwer Michelangelo aan het werk.

Schilderij de schepping van Adam van Michelangelo Bijzonder is dat de vinger van Adam en de vinger van God elkaar net niet raken. Het is de verbeelding dat de goddelijke en de menselijke wereld van een heel andere aard zijn. Het daadwerkelijke gebeuren is niet onder woorden te brengen, niet in beelden uit te drukken. Daarnaast valt is de kracht die van Gods hand uitgaat in het oog, naast de hand van de mens die passief is.

In het Eerste Testament wordt gesproken over ‘de vinger van God’. Mozes zegt dat God met zijn vinger de wet op twee stenen tabletten schreef en die aan hem gaf. In de Psalmen wordt gezongen: ‘Als ik de hemelkoepel zie, door uw vingers gevormd, als ik maan en sterren zie, door U daar aangebracht, wat is dan de mens...’ In het Tweede Testament Zowel worden boze geesten door de vinger van God uitgedreven

Michelangelo kiest er voor dat God Adam niet beademt, maar hem bijna aanraakt met zijn vinger. Hierdoor wordt Adams lichaam tot leven gewekt. Net als de evangelist Lukas drukt Michelangelo hier Gods Geest uit door de vinger van God.

God wordt afgebeeld als een oudere man met witte baard, gekleed in een wervelende mantel terwijl Adam, volledig naakt is. Gods rechterarm is uitgestoken en Adams linkerarm gespiegeld aan die van God is uitgespreid, een verwijzing naar de gedachte dat de mens is geschapen naar het beeld en de gelijkenis van God.

Er bestaan veel hypothesen met betrekking tot de identiteit en betekenis van de twaalf personen rond God. De persoon beschermd door Gods linkerarm zou Eva kunnen zijn, gezien het vrouwelijke uiterlijk en de blik naar Adam. Andere suggesties zijn Jezus, moeder Maria, Sophia de godin van de wijsheid, de verpersoonlijkte menselijke ziel of een vrouwelijke engel.

Tilting at Giants (In gevecht met reuzen)

Tilting at Giants van Dayton Castleman, kleine foto In de Chambers-Wylie Memorial Presbyterian Church in het centrum van Philadelphia tref je de permanente sculptuur ‘Tilting at Giants’ (In gevecht met reuzen), van Dayton Castleman, uit 2006 aan. Het gemaakt is gemaakt van aluminium, staal, votiefkaarsen, glazen votief houders, vislijn, en stalen kabels.
Als je de kerk binnenstapt, hangen boven je hoofd twaalf enorme windmolens als in slagorde in de kerkruimte: dreigend en imponerend, omgeven door het gotische gewelf. De windmolens zijn onverwacht en misplaatst in deze setting. Ze zijn volkomen stil. De stilte vult de atmosfeer met een ongemakkelijk gevoel van verwachting. De glanzende torens, groot en glad, steken af tegen het donkere plafond. Als schildknapen op wacht staan de zonovergoten wieken op scherp, boordevol potentiële energie, wachtend op het moment dat een mysterieuze wind de ruimte vult en beweging brengt. Middenin iedere toren, in alle spektakel bijna onopgemerkt, hangen kaarsen, oplichtend, zonder enig spoor van flakkering, in gebed. Deze kerkzaal is een levend gebed – een reikhalzend uitziend, verwachtingsvol gebed – als een strak gespannen snaar die op springen staat.

Het doet denken aan de gebeurtenissen met Pinksteren die opgetekend staan in het bijbelboek Handelingen, als de leerlingen in een kamer samen afwachten en er ‘plotseling uit de hemel een geluid klonk als van een hevige windvlaag, dat het huis waar ze zich bevonden geheel vulde. Er verschenen aan hen een soort vlammen, die zich als vuurtongen verspreidden en zich op ieder van hen neerzetten.’ Deze kerk in Philadelphia wacht op beweging, wind en vuur.

Tilting at Giants van Dayton Castleman, panorama foto

Dayton Castleman is een kunstenaar uit Chicago, die zich bezighoudt met meerdere beeldende kunstvormen en geïnteresseerd is in dans. Zijn werk is getoond in musea en galeries in Europa en de V.S. Hij studeerde aan Belhaven University en de School of the Art Institute of Chicago. Dayton geeft les in beeldhouwen, tekenen en digitale media aan Trinity Christian College bij Chicago en is bestuurslid van Christians in the Visual Arts.

Pinksteren in beelden – He Qi

Schilderij Holy Spirit Coming van He Qi Opnieuw een schildering van de Chinees-Amerikaanse kunstenaar He Qi (*1951), gevonden door Nanno Vlaanderen. He Qi gebruikt levendige kleurblokken en geometrische vormen om een boeiende compositie te creëren. Het werk heet ‘Holy Spirit Coming’ (1998, olieverf op canvas).
We zien drie leerlingen van Jezus op de eerste Pinksterdag. De tongen als van vuur op hun hoofden hebben de vorm van een neerdalende duif en symboliseren een spirituele verbinding met God door de Heilige Geest. Opvallend zijn ook de ogen: afwisselend open en dicht, want in het geloof gaat het om een ‘ander zien’.

Pasen in beelden – He Qi

schilderij drie vrouwen ondekken het lege graf van jezus van He Qi He Qi is een Chinese kunstenaar uit Nanjing. Geboren in een Boeddhistisch gezin, werd hij op latere leeftijd Christen. Hij heeft les gegeven aan het Nanjing Theologisch Seminarie van de Nanjing Universiteit. In de tachtiger jaren waarin zich dat afspeelde was het christendom in China nog zeer verdacht. ‘Een christen meer is een Chinees minder’ was een gezegde in die tijd. Vaak werd er op gewezen dat het Christendom zijn intree in China deed tijdens de beruchte opium-oorlogen, ten voordele van westerse overheersing. Christendom en westerse culturele waarden gingen dan ook hand in hand en kon daarom dus niet echt Chinees zijn.
He Qi, andere Chinese kunstenaars en de staf van het Nanjing Theologisch Seminarie begonnen daarom met behulp van traditionele volkskunsten het Evangelie te vertalen in de eigen Chinese context. Chinese Christelijke Kunst was geboren. Inkt en krijt schilderijen, knipselkunst, houtsnedes en andere traditionele uitingen kregen een nieuwe christelijke interpretatie. De knipselkunst van He Qi geeft hiervan een mooie reeks voorbeelden. Maar hij ontwierp ook schilderijen, wandkleden, en dergelijke. He Qi was een der eersten Chinezen van het vasteland die na de Culturele revolutie die een doctors titel in Religieuze Kunst ontving in Nanjing. In 2011 ontving hij een tweede doctorsgraad (HC) aan de Australia Catholic University in Melbourne. Zijn werk is op vele plaatsen tentoongesteld in Europa, Amerika, Azië en Australië. Hier zie je drie van zijn werken, als een strip, op basis van de teksten van Matteüs, Marcus en Lucas, en door Nanno Vlaanderen in samenwerking met ds. Kees Bregman van een toelichting voorzien. Kijk, mijmer, geniet en vat moed.

schilderij de engel brengt het goede nieuws over de opgestane heer van He Qi Marcus: Drie vrouwen ontdekken dat het graf van Jezus leeg is. De heldere kleuren van dit schilderij zorgen voor een vrolijkheid die in schril contrast staat met de afgebeelde schrik. Die dubbelheid in gevoel hoort bij Pasen. We begrijpen het niet, maar worden er wel blij van. Het geeft hoop, perspectief. De passiebloem is prominent aanwezig. De open grafkist en de weggerolde steen zijn aanwezig, maar klein afgebeeld. He Qi wil vooral de menselijke reactie in beeld brengen. Kijk eens wat de vrouwen met hun handen doen! En merk de dansende vlinder op: bij uitstek symbool van de metamorfose, de fundamentele verandering die Pasen teweegbrengt.
Matteüs: de engel van het goede nieuws zit fier op de weggerolde steen. De wachters slapen. Een vrouw met een balsemkruikje houdt treurend haar hoofd vast. Een mombakkes (eng masker) rolt op de grond. Voor mij (NV) geeft deze afbeelding aan hoe de vrouwen onder de indruk zijn van het gebeuren. Je bent onder de indruk, letterlijk ondersteboven van de boodschap van de engel. Het is goed nieuws, maar dat dringt nog niet door. Er valt een masker af; welk masker is dat? De pose die we als mens in de samenleving hebben aangenomen? Zonder masker zullen we voortaan leven: het komt op de kern aan. Als nieuwe mens kunnen we verder.

Schilderij Maria MAgdalena van He Qi Lucas: Maria Magdalena brengt het nieuws dat de Heer leeft bij zijn leerlingen. De vrouw vertelt aan de mannen, apostelen, over het geopende graf. Zij wordt de boodschapper, de engel, voor de thuisgebleven mannen. Pasen prikt ook rolpatronen door. De omhooggeheven handen tonen niet direct acceptatie, eerder afstand nemen. En dan de woorden van Jezus, door de vrouw gesproken: “Herinner je hoe dat ik je gezegd heb, toen ik nog in Galilea was, dat de zoon der mensen moest worden uitgeleverd aan zondaars en moest gekruisigd worden en op de derde dag opstaan?!” En toen herinnerden zij zich zijn woorden … Kijk nog eens naar de handgebaren: de achterste leerling legt zijn handen op zijn hart. Hij zag het, zo vertolkt Johannes de evangelist, ‘met een beginnend geloof’.